Batıcılık Hangi Dönem? Cesur Bir Eleştiri
İzmir’de yaşayan, sosyal medyada saatlerce tartışan biri olarak Batıcılık konusunda ne düşündüğümü rahatça söyleyebilirim: Hem ilginç hem de biraz çelişkili bir konu. Batıcılık, tarihsel olarak Türkiye’de genellikle bir dönemin, özellikle Cumhuriyet’in ilk yıllarının önemli bir meselesiydi. Ama bugüne kadar geldiğimizde, Batı’nın ne kadar ‘ileri’ olduğu ya da bizim ne kadar ‘geri’ olduğumuz hakkında konuşmak aslında kafa karıştırıcı bir hâl alabiliyor. Yani Batıcılık, ‘ben de bir Batılıyım’ demek mi, yoksa Batı’yı kendimize model alarak bir tür kimlik arayışı mı? Hadi gelin, bu konuda biraz daha cesur bir şekilde ilerleyelim.
Batıcılık: Tarihi Bir İdeoloji ve Cumhuriyet’in Başlangıcı
Batıcılık, aslında Türkiye’de çok derin bir ideolojik geçmişe sahip. Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde, Batı’nın bilimsel ve kültürel alanlardaki ilerlemeleri, birçok aydın tarafından takdir ediliyordu. Bu bir anlamda Batı’yı referans almayı meşru kılıyordu. Ardından Cumhuriyet’in ilk yıllarında, özellikle Atatürk’ün liderliğinde Batıcılık, modernleşme projesinin tam merkezine oturdu. Peki, neden Batı? Neden Batı’daki yaşam biçimi, değerler ve idealler bizde de uygulanmalıydı? Çünkü Batı, ‘ileri’ydi, ‘medeni’ydi ve onlar gibi olmak, çağdaş bir toplum yaratmanın anahtarıydı. Ancak bir sorum var: Ne kadar Batılı olursak, o kadar medeni miyiz? Batı’nın ekonomik ve politik yapılarındaki bozulmalar, yaşadıkları krizler bize ne kadar ışık tutuyor?
Batıcılığın İleri ve Geri Yanları
Batıcılığı savunanların iyi niyetle söyledikleri bazı şeyler var, buna katılmamak zor. Örneğin, eğitim, bilim, teknoloji gibi alanlarda Batı’nın birikimlerinden faydalanmak kesinlikle bir değer. Hatta, Türkiye’deki pek çok gelişmiş alan, Batı’dan alınan ilhamlarla şekillendi. Ancak Batıcılığın sorunlu yanları da yok değil. Ne zaman Batı’ya öykünsek, bir türlü kendi kimliğimizi bulamadık. Kendi değerlerimizi göz ardı edip, sadece Batı’yı taklit etmek ne kadar sağlıklı? İşte burası biraz belirsiz. Batı’daki yaşam tarzını benimsemenin arkasında, Batı’yı “üstün” kabul etmek yatıyor. Ve bu da bazen içsel bir “biz geri kaldık” hissiyatına yol açıyor. Benim gözlemlerim, Batı’yı sadece bir model olarak almak yerine, onu bir kutsal referans olarak görmekte çok fazla sorun olduğunu gösteriyor. Peki, Batı’ya bu kadar hayranlık duyarak kendi kimliğimizi nasıl koruyacağız?
Batıcılık Bugün: Kapitalizm ve Kültürel Çelişkiler
Günümüzde Batıcılık hala Türkiye’de önemli bir ideolojik damar taşıyor. Fakat Batı ile ilişkilerimiz bugünden farklı bir açıya kaymış durumda. Artık sadece kültürel bir arayış değil, ekonomik ve politik çıkarlar da devreye giriyor. Herkes Batı’nın ‘gelişmiş’ olduğuna inanıyor ama kapitalizmin geldiği noktayı da görmüyor. Batı ülkelerinin ekonomik sistemleri, bir yandan daha fazla eşitsizlik yaratırken, diğer yandan çevresel yıkımı büyütüyor. Bu noktada, Batıcılık bir hayal kırıklığına dönüşebiliyor. Mesela Türkiye’de Batı’yı takip eden iş insanlarına bakıyorum; çoğu, Batı’dan gelen ekonomik krizlerle sarsılıyor. O zaman Batı’yı bu kadar benimsemek ne kadar doğru? Çünkü kapitalist sistemin çöküşü, sadece Batı’nın değil, tüm dünyayı etkiliyor. Batıcılığın savunucuları, bu konuda ne düşünüyor? Eğer Batı gerçekten tüm dünyaya ‘özgürlük’ sunuyor ise, neden bu özgürlük daha çok kriz yaratıyor?
Batıcılığın Bugün Yansımaları: Sosyal Medya ve Kimlik
Sosyal medyada aktif olan biri olarak, Batıcılığın bugün Türkiye’deki yansımasına da değinmek isterim. Özellikle genç nesil, Batı’dan gelen popüler kültür akımlarını o kadar içselleştiriyor ki, kendini sadece Batı’dan etkilenmiş bir kimlik olarak tanımlıyor. Moda, müzik, yaşam tarzı… Hepsi Batı’dan. Elbette herkesin zevki farklıdır, bu konuda bir şey demem. Ancak, gerçekten de ‘globalleşmek’ mi istiyoruz, yoksa Batı’nın kimliğine mi bürünmek istiyoruz? Sosyal medyada çok rahat gördüğümüz bir şey var: “Kendini Batılı gibi göstererek ne kadar ‘medeni’ olunabilir?” O kadar fazla Batı taklidi var ki, bazen Türkiye’de kendini sadece Batılı gibi hissetmek bir ‘status’ simgesine dönüşüyor. Bu kimlik inşası doğru mu, yoksa yüzeysel bir taklit mi? Düşünmesi gereken bir konu.
Batıcılığın Sınıfsal Boyutu: Kim Batılı Olabilir?
Burada biraz da sınıfsal bir eleştiri yapalım. Batıcılık, özellikle üst sınıflar için cazip bir ideoloji. Batı’yı “modern” ve “gelişmiş” görmek, aslında bazen daha elitist bir bakış açısının ürünü. Çünkü Batı’nın önerdiği yaşam tarzını benimseyebilmek için çoğu zaman maddi imkânlar gerekiyor. Ancak toplumun büyük bir kısmı, Batı’nın sunduğu yaşam biçimine ulaşamayacak durumda. O zaman şu soruyu sormak gerek: Batı’ya hayranlık duyanlar, gerçekten Batılı yaşam tarzına sahip olanlar mı? Yoksa sadece onu hayal edenler mi? Batıcılığın sınıfsal bir araç olarak kullanılması, halkla elit arasında bir uçurum yaratıyor. Bu durumda Batı’ya hayranlık duyanlar, sadece bir ‘modernleşme’ arayışında mı? Yoksa daha fazla ayrıcalık elde etme peşinde mi?
Sonuç: Batıcılık Ne Kadar Geleceğe Taşınabilir?
Sonuçta Batıcılık, Türkiye’nin modernleşme yolculuğunda önemli bir aşama olmuş olabilir. Ancak, zamanla Batı’yı körü körüne taklit etmenin, kendi kimliğimizi zayıflatacağını görmemiz gerek. Evet, Batı’dan öğreneceğimiz pek çok şey var, ama bu taklitçilik değil, daha çok Batı’nın olumsuz yönlerini de göz önünde bulundurarak kendi yolumuzu bulmak olmalı. Batıcılık, her ne kadar geçmişte büyük bir ideolojik değişim aracı olmuş olsa da, bu günümüzde hala bir hayal mi, yoksa bir çıkmaz sokak mı? Bu soruya, kendi kimliğimizi bulduğumuzda daha net bir cevap verebiliriz.